Nabrzeże Oliwskie w Gdańsku – widok na port i rzekę Martwą Wisłę

Klasyfikacja i lokalizacja portów

W Polsce funkcjonują porty rzeczne o różnym statusie formalnoprawnym i przeznaczeniu. Część z nich wchodzi w skład większych kompleksów portowych obsługujących zarówno transport morski, jak i śródlądowy – dotyczy to zwłaszcza Szczecina i Gdańska.

Odrębną kategorię stanowią tzw. porty wewnętrzne, zlokalizowane wyłącznie na śródlądowych drogach wodnych, bez bezpośredniego dostępu do wód morskich. Takie obiekty funkcjonują m.in. we Wrocławiu, Poznaniu, Bydgoszczy, Toruniu i Płocku.

Główne porty rzeczne w Polsce według lokalizacji

  • Wisła: Gdańsk (Nowy Port, Port Północny), Toruń, Włocławek, Płock, Warszawa, Kraków
  • Odra: Szczecin (Port Centralny, Port Dąbie), Wrocław, Opole, Gliwice
  • Noteć / Warta: Bydgoszcz, Poznań

Port Gdańsk – połączenie morza i rzeki

Gdański Nowy Port usytuowany jest przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej. Historycznie obsługiwał zarówno barki rzeczne kursujące w górę Wisły, jak i statki morskie cumujące przy nabrzeżach wybudowanych jeszcze w XIX wieku. Obszar Nowego Portu obejmuje kilka historycznych nabrzeży, z których część wpisana jest do rejestru zabytków województwa pomorskiego.

Współcześnie funkcje przeładunkowe skupiają się w Porcie Północnym i terminalu kontenerowym DCT Gdańsk, natomiast teren Nowego Portu stopniowo podlega rewitalizacji z przeznaczeniem na funkcje miejskie i turystyczne.

Gdański Terminal Masowy na Nabrzeżu Bytomskim

Port Szczecin – wielofunkcyjny węzeł portowy

Kompleks portowy Szczecin-Świnoujście należy do największych portów bałtyckich. Port w Szczecinie położony jest na Wyspie Łasztownia i sąsiednich obszarach nad Odrą Zachodnią i Regalicą. Obsługuje zarówno ładunki masowe, jak i kontenery, pojazdy i towary specjalistyczne.

Ważną cechą Portu Szczecin jest jego dostępność dla śródlądowych jednostek pływających. Barki i pchacze mogą docierać do portu z południa, korzystając z drogi wodnej Odry, a następnie kontynuować rejs w kierunku Berlina przez kanały brandenburskie.

Porty rzeczne na Odrze we Wrocławiu

Wrocław posiada kilka portów i przystani rzecznych zlokalizowanych na różnych odcinkach kanału miejskiego i ramion Odry. Port Miejski przy ul. Nabrzeżnej i Port Popowice obsługują historycznie zarówno transport towarowy, jak i jednostki pasażerskie. Obszar dawnego portu pełni dziś częściowo funkcje rekreacyjne.

Wrocławski Węzeł Wodny – sieć kanałów, jazów, śluz i odcinków naturalnego koryta Odry – stanowi unikatowy przykład regulacji hydrotechnicznej rzeki w obrębie dużego miasta. Jego elementy są wpisane do rejestru zabytków.

Parametry techniczne śródlądowych dróg wodnych

Polskie śródlądowe drogi wodne są sklasyfikowane zgodnie z europejską normą AGN, która wyróżnia klasy od I do VII w zależności od minimalnych parametrów szlaku: głębokości tranzytowej, szerokości i prześwitu pod mostami. Większość polskich rzek i kanałów należy do klas I–III, co ogranicza możliwość eksploatacji przez duże jednostki towarowe.

Klasa drogi wodnej Minimalna głębokość (m) Typowe zastosowanie
I 1,0 Małe barki, turystyka wodna
II 1,2 Barki o ładowności do 300 t
III 1,6 Barki do 1000 t, pchacze
IV 2,5 Konwoje pchaczy, ładunki ponadgabarytowe
Va i wyżej 2,8+ Drogi wodne o znaczeniu europejskim

Zarządzanie portami i regulacje prawne

Zarządzanie infrastrukturą portową na wodach śródlądowych należy do kompetencji kilku organów. Śluzy, jazы i szlaki żeglugowe są administrowane przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (pgw.pl). Porty morskie w Gdańsku i Szczecinie funkcjonują na podstawie odrębnych ustaw portowych i podlegają zarządom portów.

Podstawę prawną stanowi ustawa z 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej wraz z późniejszymi zmianami. Aktualny tekst ustawy dostępny jest w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.

Źródła i odniesienia